1. Çalışmanın Kapsamı
Bu çalışma, Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Ham Petrol Boru Hattı güzergâhının Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kalan kısmında (Posof'tan Yumurtalık'a kadar uzanan 1062 km uzunluğunda ve 500 m genişliğindeki koridorda) detaylı mühendislik aşamasındaki arkeolojik potansiyeli ortaya koymayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda, böylesine büyük çaplı bir müdahalede optimal çözümler üreterek, BTC Ham Petrol Boru Hattı'nın olumsuz etkilerini en aza indirmek veya tamamen ortadan kaldırmak suretiyle bir kültürel miras yönetim planı önermeyi hedeflemektedir. BTC Ham Petrol Boru Hattı Projesi'ne yönelik arkeolojik araştırma ve değerlendirme çalışmaları; Avrupa Arkeolojik Mirasın Korunması Sözleşmesi ve Dünya Bankası prosedürlerinin gerekliliklerini karşılayacak şekilde yürütülmüştür. Bu bağlamda söz konusu çalışma, yukarıda belirtilen standartlara uygun olarak hayata geçirilen ilk girişim olma niteliği taşımaktadır.
Bunun yanı sıra böyle bir çalışma; uygun yüzey araştırması teknik ve yöntemlerinin uygulanmasıyla, disiplinler arası arkeolojik çalışmalar çerçevesinde bölgenin az bilinen geçmişine de ışık tutmaktadır. Bu nedenle, hedeflenen kapsama ulaşmak ve arkeolojik çalışmaların karşı karşıya kaldığı ciddi zamansal ve mevsimsel kısıtlamaları hafifletmek amacıyla, bu raporda detaylandırılan sıkı tedbirler ve iyi geliştirilmiş bir metodoloji uygulamaya konmuştur.
BTC Ham Petrol Boru Hattı Projesi arkeolojik araştırma ve değerlendirme kapsamı dâhilinde yürütülen paleoçevre, paleoantropoloji ve ön keşif arazi çalışmalarının yanı sıra kapsamlı arkeolojik yüzey araştırmalarının sonuçları; boru hattı güzergâhı boyunca her biri birbirinden farklı ekosistemlere sahip alt bölgelerin arkeolojik potansiyelini gözler önüne sermiş ve böylece detaylı mühendislik aşaması için miras yönetimi stratejilerinin kurgulanmasında daha geniş bir vizyon sağlamıştır.
2. Metodoloji
Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı güzergâhının 1100 km uzunluğunda ve 0,5 km genişliğindeki koridorunun etki alanlarındaki ön arkeolojik çalışmalar; önerilen güzergâh boyunca farklı coğrafi ve iklimsel koşullara göre belirlenen yedi bölge (zon) altında, bir ön keşif ekibi ve beş arkeolojik arazi ekibi tarafından yürütülmüştür. Bununla birlikte, mühendislik faaliyetlerinden kaynaklanan güzergâh değişiklikleri ve daraltmalarıyla başa çıkabilmek ve Bölüm 4'te belirtilen olası olumsuz etkileri göz önünde bulundurmak amacıyla; arkeolojik çalışma boru hattı merkez çizgisinden sağa ve sola 1'er km (1 km - 0 - 1 km) olmak üzere toplam 2 km genişliğindeki bir koridora genişletilmiş ve bu menzil içindeki tüm arkeolojik ve kültürel varlıkları kapsayacak şekilde planlanmıştır.
"BTC Ham Petrol Boru Hattı Projesi Arkeolojik Araştırma ve Değerlendirme" ön çalışmalarında boru hattının geçtiği bölgeler, Türkiye'nin arkeolojik bilgi açısından en az çalışılmış ve en az tanınan kesimleri arasında yer almaktadır. Bu eksikliğin bilincinde olarak, yöreyle ilgili diğer yayın ve belgelerle birlikte, T.C. Kültür Bakanlığı Müzeler Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurullarının arşivleri taranmıştır. Yukarıda belirtilen nedenlerden ötürü metodoloji; hızlı ve güvenilir bir veri tabanı oluşturmak amacıyla, arazi çalışmaları vasıtasıyla arkeolojik etki değerlendirme çalışmalarına ve kültürel miras yönetimi amaçlarına uygun sistematik bilginin elde edilmesine yönelik olarak geliştirilmiştir.
Arkeolojik değerlendirmenin temel veri tabanının oluşturulmasında kullanılmak üzere, arazi çalışmaları için standart bir format ve arazi kayıt fişi tasarlanmıştır. Arazi çalışmalarına katılacak ekipler sahaya inmeden önce, izlenecek format ve prosedürler hakkında bilgilendirme seminerleri düzenlenmiş ve toplantılar gerçekleştirilmiştir. Bu seminerlerdeki temel odak noktası; arazi çalışma verilerinin bir bütün olarak değerlendirilmesine olanak tanıyacak asgari bir standart elde etmek amacıyla, önceden tasarlanmış formatın saha çalışmalarında eksiksiz uygulanması olmuştur.
Arkeolojik Ören Yerlerinin Boru Hattı İnşaat Alanına Olan En Yakın Mesafesinin Gösterimi
Boru Hattı Güzergâhı Boyunca Arkeolojik Sit Alanları İndeks Haritası
Hanak Yolu: Arkeolojik Veri Tabanı'ndan alınmış, antik bir güzergâhı (mavi çizgi) ve Boru Hattı'nı (kırmızı çizgi) gösteren örnek veri sayfası.